ارتقا و توسعه علم و فناوری در حوزه دامپزشکی همگام با شاخصه های جهانی

دامپزشکی از ارکان مهم امنیت غذایی محسوب می شود و نقش آن را می توان در سه محور اقتصادی، بهداشتی و تحقیقاتی مشاهده کرد. از این رو ارتقا و رشد علم و فناوری در حوزه دامپزشکی همگام با شاخصه های جهانی می تواند راه پر پیچ و خم توسعه را هموار کند.

به گزارشاسلامشهرخبر به نقل از ایرنا، ‌با گذر انسانِ نخستین از شکار به سمت نگهداری حیوانات، علم دامپزشکی متولد شد. دامپزشکی‌ علم‌ شناخت‌ و پیشگیری از بیماری های‌ دامی و بیماری های مشترک‌ میان‌ انسان‌ و حیوان‌ است و بر پایه اعلام سازمان جهانی بهداشت؛ هدف نهایی دامپزشکی، تامین مواد غذایی و بهداشت انسان، به شمار می رود. دامپزشکان نیز به همانند دیگر پزشکان از جایگاه خاصی برخوردار هستند، چنانچه در لوح حَمرایی ارزش کار فردی که به معالجه حیوانات می پرداخته، تعیین شده و می توان گفت دامپزشکی در تقاطع راه پزشکی و کشاورزی قرار گرفته است. در واقع فن دامپزشکی در حدود ۵۰۰ سال بعد از میلاد مسیح در ایران به صورت علمی درآمد که با ساختن مدرسه دامپزشکی، دامپزشکان به نگارش کتبی با عنوان های پرورش اسب، فن سوارکاری، درمان بعضی بیماری های غیرعفونی و چگونگی استفاده از اسب در جنگ پرداخته اند.

ایران نیز با توجه به پیشینه یی که در این مقوله دارد در طول سالیان متمادی نهادها و اداره های مختلفی را در این باره تشکیل داد تا آنکه پس از انقلاب مشروطه در ایران و در پی شیوع بیماری طاعون در کشور،‌ این دانش به صورت جدی توجه مسوولان مربوطه را به خود جلب کرد. به همین منظور قانون تشکیل شعبه دفع آفات حیوانی در دی ۱۳۰۳ خورشیدی با هدف «جلوگیری از بیماری های دامی، تهیه واکسن و سرم، افزایش جانداران اهلی، مطالعه بیماری های گیاهی و شناخت حشره های سودمند» به تصویب مجلس شورای ملی رسید و نظارت بر آن را موسسه پاستور بر عهده گرفت.

اهمیت کنترل بیماری های مهلک دامی، کنترل و نظارت بهداشتی بر دام و فرآورده های خام دامی و مبادله های تجاری مرزی و برون مرزی سبب شد تا قانون تفتیش صحی حیوانات در ۱۳۱۴ خورشیدی در ۹ ماده از تصویب مجلس شورای ملی بگذرد و اینگونه اداره کل دامپزشکی جایگزین موسسه دفع آفات حیوانی شود. پس از گذشت چند سال با دستور وزارت کشاورزی تمامی اداره های دامپزشکی استان ها مستقل شدند و به طور مستقیم زیر نظر مدیرکل دامپزشکی کشور قرار گرفتند تا آن که در ۱۳۵۰ خورشیدی، قانون سازمان دامپزشکی کشور تصویب شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بخشنامه تشکیل شبکه های دامپزشکی استان ها و برقراری ارتباط مستقیم استان ها با سازمان مرکزی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.

در ۱۳۶۹ خورشیدی به دنبال تلاش برای اختصاص روزی به نام روز دامپزشکی، ۱۴ مهر روز دامپزشکی نامگذاری شد. شعار روز ملی دامپزشکی در ۱۳۹۸ خورشیدی دامپزشکی، امنیت غذایی، رونق تولید تعیین شده زیرا  آنچه در میان افکار عمومی انعکاس خواهد یافت، شاخص های تاثیرگذار در توسعه پایدار کشاورزی و سلامت عمومی جامعه خواهد بود که سعی می شود در یک حرکت سراسری و در سطح کشور فرهنگ سازی شود. پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در این نوشتار سعی دارد تا آخرین دستاوردهای جدید علمی در حوزه دامپزشکی را به عنوان بزرگترین رخداد علمی دامپزشکی کشور بررسی کند.

پیشرفت های علمی دامپزشکی ایران در ۱۰۰ سال اخیر

رصد پیشرفت های هر رشته علمی گامی اولیه جهت آنالیز و برنامه ریزی دقیق برای پیشبرد اهداف آینده آن رشته است. در این میان به دلیل قرار گرفتن طب دامپزشکی که در قدیم بیطاری خوانده می شده در علوم تجربی از این رصد دور مانده است. دامپزشکی شاخه یی از علوم است که به تفصیل علم پیشگیری و درمان بیماری های حیوانات مربوط می شود. در جامعه امروزی، محدود افرادی از اهمیت و گستره دامپزشکی مطلع هستند و شاید به همین دلیل باشد که آنان را به عنوان ناجیان سلامت جامعه می نامند.

مشاهده تعداد مقالات ارایه شده از کشور در زمینه دامپزشکی، طبق اطلاعات سایت سایمگو که منبع معتبری جهت رصد تعداد مقالات در علوم مختلف است، نشان می دهد که دامپزشکی ایران در این زمینه رشد خوبی داشته است. برپایه آمار این سایت در ۱۳۷۵ خورشیدی از ۳۲ مقاله یی که مرتبط با دامپزشکی به چاپ رسیده ایران رتبه ۳۷ دنیا را ازآن خود کرده است. بررسی رتبه ایران در مقالات ۱۹۹۶ تا ۲۰۱۵ میلادی به این نکته هم اشاره دارد که با این که رتبه کشور در این سال ها ۲۲ جهان بوده، ‌اما این رتبه در همین سال ها برای رشته دامپزشکی عدد ۱۹ در سطح مقالات جهانی است. افزایش تعداد دانشکده ها و به تبع آن فارغ التحصیلان رشته دامپزشکی تا حدی که نیاز کشور به دامپزشک را در زمینه های مختلف فراهم کند نه تنها امری مطلوب بلکه لازم است. باید همبستگی ملی را در میان دانشمندان کشور ایجاد کرد که با استناد حقیقی به مقالات چاپ شده در مجلات داخلی موجبات رشد و پیشرفت آنها را فراهم کرد و در یک هم افزایی مثبت نقش موثری ایفا کنند. چاپ مقالات معتبر و نوآوری های علمی در مجلات داخلی نیز موجب افزایش استناد به آنها و افزایش اعتبار و رتبه بین المللی آنها خواهد شد.

کاربردهای فناوری نانو در دامپروری نوین در ایران

امروزه موقعیت ایران در منطقه غرب آسیا به عنوان یک کشور مرجع و موثر در مناسبات و تحولات منطقه می طلبد تا موسسات علمی و دانشگاه ها نیز افزون بر نقش آفرینی در عرصه های بین المللی و کسب افتخارات علمی، سهم عمده و قابل توجهی را ایفا کنند. از این رو دستیابی به اجماع علمی در حوزه صنایع دام، معرفی فرصت های سرمایه گذاری ایران به کشور های منطقه، ایجاد بستری برای تبادلات و رایزنی های علمی و تجاری دانش بنیان، معرفی پتانسیل های علمی، فناوری، تولیدی و استانداردهای ایران به نمایندگان بازارهای منطقه یی و جهانی، ایجاد امکان تبادل استاد، دانشجو و اخذ فرصت های مطالعاتی مشترک از جمله راهکارهای پیش رو به شمار می رود.

قدمت صنعت دام، پتانسیل صادراتی مرز و آسان بودن مشارکت های علمی در میان مراکز علمی کشورهای منطقه، می طلبد تا با توانمندسازی در بخش دامپروری کشور به مشکلات موجود فائق آمد زیرا پرداختن به این امر ضمن پایداری اقتصادی صنعت دام در جلوگیری از تخلیه جمعیتی نیز نقشی موثر خواهد داشت.

همچنین امنیت زیستی و به تبع آن امنیت غذایی حاصل از تولید پایدار و کنترل عوامل مخل فرآیندهای طبیعی تولید از جمله بیوتروریسم که بر اقتصاد و تولید در بخش دام تاثیر می گذارد. در همین ارتباط محمدرضا مخبر دزفولی استاد دانشگاه، بیوتروریسم را یک عامل مهم در آینده زیست بوم جهانی می داند و می گوید: تغییرات زیست محیطی، بحران آب، از بین رفتن مراتع، کوچک شدن جنگل ها، خشکسالی و تغییرات آب و هوایی را در تشدید بیماری ها مهم است و استفاده از ابزار و تکنیک های جدید در پیشگیری-تشخیص و درمان مثل چاپگرهای سه بعدی – لاپاراسکوپی و سلول درمانی از دیگر عوامل مؤثر بر تحول دامپزشکی است که ایران به این فناوری دست یافته است.

مقاوم سازی اقتصاد دامپروری کشور

دامپزشکان بخشی حیاتی از بهداشت عمومی و یک تامین کننده اساسی مراقبت های بهداشتی برای جامعه به صورت محلی، ملی و بین المللی هستند. در واقع دامپزشکان تنها حرفه در گروه پزشکی هستند که برای طب مقایسه یی تربیت می شوند. در همین ارتباط خالد خداوردی معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی سازمان دامپزشکی کشور به نقش دامپزشکان در تحقیقات پزشکی و بهداشتی اشاره می کند و می گوید: یکی از وظایف سازمان دامپزشکی در بحث ایمنی غذا است که در این قسمت از مزرعه تا سفره را نظارت می‌کند. دامپزشکی از ارکان مهم امنیت غذایی محسوب می شود و نقش آن را می توان در سه محور اقتصادی، بهداشتی و تحقیقاتی مشاهده کرد. سلامت و پایداری امنیت غذایی از اهمیت فراوانی برخوردار است و در این زمینه دامپزشکان می توانند با ارایه و توسعه همه جانبه روش های پیشگیری و اقدام های مراقبتی به این مهم دست یابند و اینگونه تاثیر بسزایی در روند رشد اقتصادی جامعه داشته باشند. اینکه تا چه اندازه زمینه های مختلف پرورش دام در تامین درآمد عمومی و گذران زندگی انسان ها نقش دارد، نشانگر اهمیت بُعد اقتصادی این جنبه از فعالیت دامپزشکی است. رعایت بهداشت با حفظ سرمایه های دامی، دومین عاملدر این عرصه به شمار می رود که سلامت جامعه انسانی و کیفیت فرآورده های خام دامی در آن نمایان می شود.

در کشورهای پیشرفته چندین گروه مشغول پژوهش در زمینه آینده دامپزشکی هستند و ضرورت دارد، برای ارتباط ملی با مسایل فرا ملی، تعاریف جدیدی پیدا کرد. از ۱۴۰۷ عامل بیماری زا برای انسان، ۸۱۶ نوع آن (۰.۸۵) بیماری مشترک انسان و دام است که از این تعداد، ۱۷۷ عامل در تعریف بیماری ها نوپدید و بازپدید قرار می گیرد و از این ۱۷۷ عدد تعداد ۱۳۰ عدد (۰.۷۳) در تعریف بیماری های مشترک انسان و دام است. در این رهگذر دستیابی به آخرین رهاوردهای پژوهشی فناوری های نوین با توجه به نو ظهور بودن در ایران و محدود بودن در برخی کشورهای منطقه و نیز استفاده از توانایی برخی کشورهای پیشگام نظیر روسیه و برخی سازمان های بین المللی نظیر FAO در این حوزه می تواند به توسعه صنعتی این فناوری و استفاده از آن در گسترش صنایع تبدیلی، تولید محصولات ارگانیک و افزایش پتانسیل های تحقیقاتی و تجاری دانش بنیان و صادرات محور کشور در حوزه دام کشور کمک قابل توجهی کند. از این رو به کاربردن دستاوردهای علمی، اجماع بین المللی و ایجاد زیر ساخت های مشترک علمی در حل بحران های پیشروی صنعت دام در منطقه، نیازمند مدل های ترویجی، اشتغال زایی پایدار، توانمندسازی ظرفیت های موجود، ارتقای بهره وری در تولید و صنایع وابسته و نهایتا مقاوم سازی اقتصادی دامپروری کشور، یکی از اهداف توسعه اقتصادی کشور خواهد بود.

یکی از شاخصه هایی که خواهان مورد استفاده قرار گرفتن نانو در دامپزشکی شد، محدود نبودن آن در زمینه های گوناگونی علوم دامی است به گونه یی که تمامی زیرشاخه های علوم دامی متشکل از تغذیه دام و طیور، اصلاح نژاد دام، بهداشت جایگاه نگهداری، شناخت و کنترل بیماری ها و استفاده کاربردی از داروهای مبارزه با عامل بیماری زا را شامل می شود. در حال حاضر بیشتر استفاده از داروها، آنتی بیوتیک ها و واکسن ها از راه تزریق عضلانی و وارد کردن در غذا و آب است. با انجام این روش و رهاسازی یک مرحله یی دارو ممکن است علائم بیماری بازگشت و اثرات دارویی کم شود اما باعث عدم پیشرفت قابل توجه بیماری می شود. از خواص دیگر این روش حذف اختلالات بیولوژیکی به شمار می رود که در حین استفاده از داروها، آنتی بیوتیک ها و واکسن ها ممکن است ایجاد شود. مهم ترین زمینه یی که محققان ایرانی توجه ویژه یی به آن دارند، موفقیت های بی شماری است که نانو تکنولوژی در تشخیص بیماری ها و درمان دام به دست آورده که با هزینه یی کم می توان از آسیب هایی که دامداران و گاوداران را درگیر می کند، جلوگیری کرد.

بیماری های خطرناکی مثل جنون گاوی و آنفلوآنزای پرندگان، پیشگیری و کنترل بیماری های مشترک میان انسان و دام، دستکاری های ژنتیک و پیدایش گونه های جدید حیوانی بر اثر این دستکاری ها، بحث جهانی شدن و استفاده از حسگرها و روش های رباتیک در درمان از راه دور، لزوم توجه جدی به آینده دامپزشکی را ایجاب می کند. در همین ارتباط هادی قدکچی رییس موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی می گوید: درحوزه واکسن های دامی نیز روند رو به رشدی را در کشور دنبال می کنیم. نیاز کشور به این نوع واکسن بالغ بر یک و نیم میلیارد دوز برآورد شده که هدف اولیه ما برای تولید ۴۰۰ میلیون دوز در سال حدود یک سوم این نیاز را تامین می کند. تولید واکسن تب برفکی یکی دیگر از جدیدترین دستاوردهای این موسسه رازی است که سالیانه ۳۰ میلیون دلار برای واردات مواد اولیه واکسن هزینه می شود که محصولات تولیدی در این زمینه ۱۰۰ میلیون دلار ارزش افزوده دارد.

در این میان تولید واکسن A۲۰۱۳ برای جلوگیری از بیماری تب برفکی دام و نشخوارکنندگان تولید از جمله دستاوردهای به شمار می رود که محققان دامی به آن دست یافته اند. نیاز کشور به این واکسن هم۵۰۰ هزار دوز است که هم اکنون آماده شده و در اختیار سازمان دامپزشکی قرار دارد.

تولید داروهای ملی در حوزه دامی

در سال های اخیر به همت دامپزشکان و پژوهشگران این حوزه تمامی شرکت‌های تولید داروی دامی کشور بومی شده‌اند و تمام فناوری و دانش مورد نیاز تولیدات داروهای دامی در کشور تولید می شوند. در گذشته کشور برای انجام امور دامی از خارج از کشور وسایل مورد نیاز خود را تامین می کرد اما این روزها در حوزه بیولوژی، واکسن، داروسازی و … به جایی رسیده‌ایم که می‌توانیم داروهای مورد نیاز دیگر کشورها را صادر کنیم. در حوزه‌های تولید واکسن وضعیت کشور به گونه‌یی است که اگر یک دارو در اروپا تولید شود همزمان ایران نیز همان دارو را با فناوری های بومی تولید می کند. چنانچه علی رضا رفیعی پور رییس سازمان دامپزشکی کشور با بیان اینکه نگاهی به سه دهه قبل نشان می‌دهد که در حوزه داروسازی و فناوری نوین ایران اسلامی کجا قرار داشت و امروز چه جایگاهی دارد، می گوید: این روند ارتقای فناوری بومی در گام دوم انقلاب اسلامی نیز تداوم خواهد یافت. سازمان دامپزشکی کشور برای تولید دارو در سطح کشور با توجه به شعار سال ۹۸ علی رغم همه موانع و مشکلات، تفویض اختیارات به مراکز استان‌ها و ادارات کل دامپزشکی بوده است تا تولید کننده خدمتش را از همان محل کارش دریافت کرده و نیازی به مراجعه به سازمان دامپزشکی نداشته باشد.

در راستای تسهیل گری امر تولید سامانه یی در حوزه دفتر دارو و درمان سازمان دامپزشکی کشور راه اندازی شده که در آن هر تولید کننده با دریافت کلمه عبور می تواند به طور مستقیم با سازمان دامپزشکی ارتباط برقرار کند تا نیاز به مراجعه حضوری تولید کنندگان حوزه دارویی هم در تهران نباشد. اصلاح و ارتقای دستور العمل های سازمان دامپزشکی برای حمایت از تولید دیگر اقدامی به شمار می رود که این سازمان در سال رونق تولید ملی انجام داده که این امر به کاهش فرایند دریافت مجوزهایی مانند گواهی ثبت منجر می شود که در نهایت امور را تسهیل می کند.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *